سرپرست هیأت باستان شناسی، گفت: کلنگ کاوش های باستان شناسی در نخستین سایت نزدیک به نوار ساحلی استان مازندران با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری بر زمین زده شد.
کد خبر: ۷۴۴۳۱۰
تاریخ انتشار: ۲۳ ارديبهشت ۱۳۹۸ - ۱۵:۱۶ 13 May 2019

 

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، «میثم فلاح» با اشاره به جزئیات کلنگ زنی کاوش های باستان نوار ساحلی استان مازندران، گفت: تپه قِلاع کتی گِل محله سرخ رود محمودآباد، نخستین سایت باستانی نزدیک به نوار ساحلی مازندران (با فاصله مستقیم 4 کیلومتر به دریای مازندران) است که اولین کلنگ کاوش های علمی باستان شناسی را در خود می بیند.
وی با بیان اینکه این محوطه باستانی از حیث ابعاد (حدود 4 هکتار) و ارتفاع (حدود 15 متر) امروزه در محدوده روستای گل محله بخش سرخ رود شهرستان محمودآباد قرار دارد، تصریح کرد: پیدایی و دلیل انتخاب کاوش در این محوطه، روندی علمی و مطالعه شده روشمند، با سبقه یک دهه مطالعات باستان شناسی را طی کرده است.

آمل مرکز حکومت مرعشیان
این باستان شناس اظهار داشت: در منابع مکتوب به سکه های ضرب آمل در دوره ساسانی و ام القرا بودن و مرکز حکومت مرعشیان اسلامی در آمل اشاره شده است، با این شرایط، آمل باستانی می توانسته بستری مناسب برای شکل گیری فرهنگ های مختلف با تنوع عملکردی بناها و ساختارهای شهری و قلاع اقماری متعدد در جلگه و دشت با کاربردهای مختلف و در خور توجه باشد.
به گفته فلاح، شهرستان محمودآباد امروزی (بعنوان بخش ساحلی و مهم آمل باستانی به نام بندر تاریخی عین الهم که به دوران تاریخی و صدر تا میانه اسلام بر می گردد) به لحاظ موقعیت جغرافیایی در محدوده مرکزی استان مازندران قرار دارد.
سرپرست هیأت باستان شناسی افزود: در بررسی های باستان شناسی که در شهرستان محمودآباد صورت گرفت مشخص شد تپه قِلاع کتی، بزرگترین و شاخص ترین محوطه ای است که به شماره 30743در سال 1390 ثبت ملی شده است.
وی گفت: مطالعه آثار و شواهد به جای مانده ماحصل از بررسی های روشمند و سیستماتیکی که در سال های قبل صورت گرفته، آثاری از دوران تاریخی، سلجوقی، ایلخانی و تیموری را نمایان می سازد.
این باستان شناس تصریح کرد:

با این مطالعات و بررسی های علمی صورت پذیرفته، مسئله، پرسش ها و فرایضی مطرح شده که خروجی آن منجر به نخستین فصل از کاوش های علمی در این تپه باستانی شده است.
وی این پرسش ها را شامل؛ توالی فرهنگی و تاریخی متقن در این محوطه چیست (شناخت ادوار تاریخی مسکون در این تپه) ، آغازین دوره شکل گیری این محوطه از چه تاریخی شروع شده است، کارکرد اصلی این تپه چه بوده است، تنوع ساختاری و سازه ایی (پلان و مصالح) و چگونگی نقشه ساختمان داخل و کاربری بخش های گوناگون در این محوطه چه بوده است؟، به چه اندازه فعالیت های تولیدی و صنعتی در این محوطه رواج داشته است؟ و مهمتر از همه اینکه، آیا می توان گفت که قلاع کتی همان«قلعه ماهانه سر» معروف و مشهور مرعشیان دوره اسلامی است که به دست تیمور از بین رفته است؟ عنوان کرد.
فلاح با بیان اینکه با وجود این پرسش ها فرایضی نیز مطرح است در تشریح فرضیه نخست گفت: با توجه به بررسی ها و مستندنگاری و طبقه بندی داده های سفالی سطحی و همچنین داده های سفالی و آجر که از چاله های (برخی تا عمق 15متر) حفاری های غیرمجاز بدست آمده و از بافت اصلی خود جدا شده اند، از دوران تاریخی (مشخصاً اشکانیان و ساسانیان) تا تیموری توالی فرهنگی و تاریخی داریم.
وی افزود: قلاع کتی با کشیدگی شرقی - غربی احداث شده است و با توجه به شباهت ساختاری با محوطه های اشکانی دشت گرگان، می توان از آن بعنوان خاستگاه پارتیان در منطقه یاد کرد که این دومین فرضیه پیش رو است.
وی در توضیح فرضیه سوم گفت: موجودیت بخشی از بارو و دیوار (ارتفاعی بالغ بر 11 متر نسبت به زمین های اطراف)، بام پوش و چند تاق آجری ضربی و تیزه دار آوار شده این قلعه می تواند بیانگر اهمیت بالای آن در دوران گذشته با کارکردهای مسکونی و دفاعی باشد و با توجه به ارتفاع حدود 15 متری بخش میانی موجود، احتمالاً بخش مرتفع تپه، ارگ حکومتی مشرف بر محوطه های مسکونی اطراف بوده که با خندقی احتمالاً (حد فاصله بین دو تپه که امروزه قابل مشاهده است) جدا می شده و بخش حاکم نشین را از دیگر بخش ها جدا می کرده است.
سرپرست هیأت باستان شناسی افزود: با توجه به فراوانی جوش کوره بر روی تپه پایینی این احتمال وجود دارد که گل محله دارای بخش و مرکزی تولیدی و صنعتی در ارتباط با پخت سفال هر چند در اِشل منطقه ای باشد که این را می توان چهارمین فرضیه برشمرد .
وی در تشریح پنجمین فرضیه گفت:

در تواریخ مکتوب به «'قلعه ماهانه سر» (قلعه ای عظیم و بسیار با اهمیت از جایگاه مرعشیان) که به دست تیمور ویران گشته در منطقه ایی اشاره شده که با حوزه فرهنگی مورد پژوهش مطابقت دارد (ابن اسفندیار در باب قلعه ماهانه سر می گوید: از آمل 4 فرسخ به سوی دریا جایگاه قلعه ماهانه سر است)، دور از ذهن نیست که با توجه به پیدایی شواهدی از دوران اسلامی (تا تیموری) و مستندات قلعه گونه و پیدایی ساختار و تنها تپه و یا قلعه نسبتاً وسیع (با مساحتی تقریبی 4 هکتار) موجود در جلگه در آن شعاع مذکور به گفته ابن اسفندیار، قلاع کتی را بعنوان جدی ترین نامزد و فرض برای انتساب آن به قلعه ماهانه سر بدانیم تا پس از انجام کاوش های روشمند بدان پاسخ نهایی دهیم.
این باستان شناس در ادامه، از مهمترین اهداف کاوش قلاع کتی را تبیین یافته های حاصل از کاوش های باستانشناسی با منابع مکتوب، مطالعات آسیب شناسی و بررسی نقش عوامل مخرب (طبیعی و یا انسانی)، بازشناسی ساختار معماری و عناصر اصلی فضاها و ساختارهای مکشوفه و شناخت توالی فرهنگی و پیشنهاد و معرفی آن بعنوان شالوده ایی برای قیاس دوران تاریخی منطقه عنوان کرد.

هدف نهایی پروژه، تبدیل این محوطه به سایت موزه باستان شناسی
وی آزادسازی عرصه و حریم آن، اجرای تدابیر امنیتی و حفاظتی بمنظور نگهداری و محافظت را از دیگر اهداف این پروژه دانست و تصریح کرد: مهمتر اینکه در بخش لایه نگاری بتوانیم نخستین گام ها برای طراحی مدلی از یک توالی فرهنگی علمی و روشمند باستان شناسی دوران اسلامی و تاریخی مازندران ارائه دهیم.
فلاح با بیان اینکه این پروژه با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در حال انجام است، گفت: هدف نهایی پروژه، تبدیل این محوطه به سایت موزه باستان شناسی و در نگاه گسترده تر با توجه به موقعیت بسیار مناسب جغرافیایی و با بهرمندی از رودخانه، آب بندان، درختزارها و عناصر طبیعی و جانوری تبدیل این منطقه به پارک موزه باستان شناسی مازندران است.
او گفت: البته پارک موزه در چشم اندازی نزدیک قابل وثوق است که انجام کاوش های علمی و تأمین ملزومات استقراری، پژوهشی، زیرساخت های ارتباطی و گردشگری در ادامه آن میسر و ایجاد شود، چه بسا با انجام این موضوع علاوه بر شناخت تاریخ و تمدن منطقه، به رونق گردشگری و ایجاد شغل در منطقه کمک شایانی کند.
این باستان شناس در پایان تصریح کرد : بطور مسلم تنوع ساختارها باعث تنوع شغل (در ارتباط با احداث تأسیسات همگن با محیط در حوزه گردشگری) و ایجاد مکانی بسیار مناسب برای انجام پژوهش های علمی (مثلاً پایگاه مطالعات دوران تاریخی و اسلامی) مازندران و یا شمال ایران می شود.

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار